انگيزه نيرويي است كه انسان را به سوي هدف و فعاليت خاصي سوق مي دهد. انگيزه هاي مختلف فعاليت هاي متفاوتي را بدنبال دارند. مثلاً انگيزه گرسنگي در اثر سوخت و ساز بدن و ضعف و نياز بدن براي تامين انرژي مورد نياز اعضا و اندامهاي آن بوجود مي آيد و انسان را به فعاليت براي يافتن غذا وا مي دارد.
انگيزه ها را بطور كلي مي توان به دو نوع دروني و بيروني تقسيم كرد:
انگيزه هاي دروني در اثر نياز هاي جسمي و رواني و در وجود خود انسان شكل مي گيرند و تا رفع اين نيازها و انجام فعاليت هاي مربوطه انسان آرام نمي گيرد. مثلاً احساس نياز دانش آموز به اينكه در اثر تحصيل به شغل و زندگي خوبي برسد يك انگيزنده دروني است.
انگيزنده هاي بيروني در اثر پاداش ها و مشوق هاي مادي و معنوي خارج از وجود انسان و با دخالت ديگران ايجاد مي گردند و فرد را به سوي فعاليت هاي خاصي هدايت مي كنند.مثلاً وعده خريد كامپيوتر براي دانش آموز در صورت قبولي از امتحانات يك انگيزنده بيروني است.

نكته قابل توجه در مورد انگيزنده هاي دروني و بيروني ميزان تاثير گذاري آن بر فعاليت ها و همچنين مدت زمان و تداوم اثر گذاري آنها مي باشد.در اين مسئله كه هردو انگيزه هاي دروني و بيروني بر فعاليت هاي مطالعه و تحصيل دانش آموزان تاثير داشته و مكمل همديگر مي باشند ترديدي نيست اما بايد دانست كه براي سنين پايين يعني دوره هاي ابتدايي و راهنمايي تحصيلي انگيزنده هاي بيروني بيشتر تاثير گذار مي باشند.مثلاً يك دانش آموز دوره ابتدايي را با وعده خريد يك بسته مداد رنگي و يا لباس و غيره مي توان تا مدت زمان طولاني به فعاليت و مطالعه مشغول داشت و دانش آموز سال اول يا دوم راهنمايي شايد با وعده خريد يك دستگاه دوچرخه در آخر امتحانات به حد اكثر ميزان فعاليت و مطالعه واداشت.اما در اواخر دوره راهنمايي و طول دوره دبيرستان وضعيت انگيزشي دانش آموز تغيير مي يابد.
در اين مرحله از زندگي و تحصيل و با توجه به شرايط و ويژگي هاي دوره بلوغ و رشد سريع جسمي و ذهني ، شايدانگيزنده هاي بيروني تاثير كمتري در انگيزش تحصيلي دانش آموزان داشته باشند.زيرا از يك طرفبيشتر نياز هاي مادي آنان بر طرف شده و ياخاصيت بر انگيزندگي خود را از دست داده اند(خانواده هاي مرفه) و از طرف ديگر دانش آموزان بر اثر رشد ذهني و عقلي مي فهمند كه بعضي از وعده ها عملي نمي باشند.لذا در دوره متوسطه بايد انگيزنده هاي دروني بيشتر مورد توجه مربيان ، معلمان ، اولياء و دانش آموزان قرار گيرد.

حال اين سوال مطرح مي شود كه در دوره دبيرستان از چه روشهايي مي توان در دانش آموز انگيزش دروني براي مطالعه ايجاد كرد (البته انگيزه هاي بيروني و تشويق هاي مادي و معنوي والدين و خانواده و مدرسه هم بهتر است براي تقويت انگيزنده هاي دروني بكار گرفته شوند) بطوري كه بدون نياز به وعده ها و پاداش ها ويا زور و اجبار و تمناي والدين، دانش آموز به وظايف تحصيلي و مطالعه خود بپردازد.

دانش آموز نو جواني كه در سن بحراني بلوغ به سر مي برد به اقتضاي سن خود تا ارزشي را دروني نكند د عمل به آن پايبند نخواهد بود. او از زور و تحميل و سخت گيري ديگران بيزار است ، انتقاد قبول ندارد حتي اگر سازنده باشد. مسئوليت كارها و كاستي هاي ديگران را در مورد خود نمي پذيرد. در انجام كار هاي بزرگ زود خسته و درمانده مي شود. و در مقابل مشكلات زندگي زود افسرده مي گردد. دربحث انگيزش تحصيلي علاوه بر ايجاد انگيزه دروني ، حفظ و تداوم انگيزنده هانيز مورد توجه مي باشد. با توجه به موارد فوق روش هاي زير را براي ايجاد و تقويت انگيزه دروني در وجود خود جهت تحصيل و مطالعه ثمربخش بكار گيريد:

1- مسئوليت موفقيت ها و شكست هاي خودتان راتقبل نموده و حس مسئوليت پذيري را در خود تقويت كنيد.سعي نكنيد كه افت تحصيلي خود را زياد به خانواده ، معلم و امكانات ربط بدهيد.

2- براي زندگي و تحصيل خود برنامه داشته باشيد.

3- اوقات تفريح و فراغت خود را پاداشي براي مطالعه خود قرار دهيد. به اين صورت كه باخودتان قرار بگذاريد كه مثلاً به شرطي حق استفاده از اينترنت را دارم كه تمامي تكاليف روزانه ام را انجام داده باشم. در اين صورت اوقات فراغت لذت بخشي خواهيد داشت.

4- اهداف درسي سطح بالاي خارج از قدرت و توان خود انتخاب نكنيد. فرمول زير را در نظر بگيريد:

موفقيت ­­___ احساس لذت و غرور ___تداوم انگيزه براي فعاليت هاي بعدي
انگيزه­­­­_ هدف_ فعاليت:
شكست _ احساس عجز و ناتواني _ ضعف و عدم انگيزش براي فعاليت هاي بعدي

يعني هر قدم و مرحله كوچك موفقيت پايه اي براي موفقيت هاي بزرگ بعدي خواهد بود. پس، لذت موفقيت را از سطوح پايين فعاليت تجربه نماييد.

5- از مقايسه خود با دوستان و همكلاسي هاي خود بپرهيزيد. زيرا از لحاظ ويژگي هاي ذهني و عقلي و فردي و خانوادگي هيچ دو نفري با هم يكسان نيستند.حتي دوقلو هاي همسان. پس تنها با خودتان رقابت كنيد يعني بگوييد امروز در چه سطحي از تلاش و موفقيت هستم و فردا بهتر است در جه سطحي باشم. در مقايسه نمرات درسي قانون همه يا هيچ را كنار بگذاريد. بين صفر و بيست دو هزار نمره صدم و هر صدم نمره مثبت روزنه اميدي براي آينده و فردايي بهتر است. (در مورد سنت ها و عادات و انتظارات نامعقول والدين و سايرين در مورد نمرات و ديگر انتظارات از دانش اموزان انشاء الله در موقع مناسب بحث خواهيم كرد)

6- با مطالعه زندگي بزرگان و دانشمندان عرصه هاي مختلف علمي و فرهنگي كه اكثراً با مصائب و مشكلات فراوان در طي تحصيلات خود مواجه بوده ولي با انگيزه و اراده و پشتكار به مقامات بالاي مادي و معنوي رسيده اند ، بر انگيزه هاي تحصيلي خود بيافزاييد.

7- به خدا توكل كنيد و قبل از خواب با هر زباني كه شد براي موفقيت خود دعا كنيد.

8- موقع خواب به خود تلقين كنيد مثلاً چند بار بگوييد من در راهي كه به پيش گرفته ام موفق خواهم شد. تلقين به نفس موجب تمركز انرژي و قواي ذهني در حين خواب در مسير اهداف مورد نظر خواهد شد. همانطور كه فكر كردن به اميال نفساني قبل از خواب عوالم ديگري به همراه دارد. پس تلقين و تفكر به اهداف والا و متعالي در رشد تحصيلي موثر خواهد بود.